Metadata platform als digitale motor van de energietransitie.

Een soort Spotify voor data

Voor Enexis mochten we meedenken over een creatieve puzzel. De uitnodiging was kort en krachtig: “We zoeken een soort Spotify voor data.” Geen technische briefing, wel een heldere ambitie.

We gingen in gesprek met gebruikers, Data Office en Product Owners die verantwoordelijk waren voor governance, metadatabeheer en datamodellen. Door de hele organisatie werd al gewerkt met data: rapportages, datamodellen, API’s en een generiek dataplatform. Eén uniforme manier om dit alles aan te bieden of terug te vinden? Die ontbrak nog.

Ook het “denken in dataproducten” stond nog in de kinderschoenen. Steeds meer organisaties behandelen data als een volwaardig product: met een eigenaar, een heldere naam en een groep gebruikers. In plaats van een technisch bijproduct dat ergens in een systeem blijft hangen.

Een net onder spanning

Die vraag staat niet op zichzelf. Enexis staat voor een enorme uitdaging: de energietransitie. Steeds meer bedrijven en consumenten willen aansluiten op het stroomnet, maar het net is niet overal berekend op die groeiende vraag. Op steeds meer plekken in Nederland ontstaan wachtlijsten voor een nieuwe of zwaardere aansluiting, en projecten lopen vertraging op door logistieke en ambtelijke hobbels.

Hoe sneller Enexis kan schakelen, hoe beter. Door processen te stroomlijnen en dataproducten uniform beschikbaar te maken, ontstaat meer inzicht en overzicht. Teams die dataproducten maken kunnen die aanbieden op een centrale marktplaats. Collega’s zoeken ernaar en vragen toegang aan voor verder gebruik. Zo wordt data een schakel in een sneller draaiende operatie, in plaats van een bestand dat ergens verborgen op een netwerkschijf staat.

Van gebruikersonderzoek naar rode draad

We begonnen breed: met gebruikersonderzoek. Wat doen de teams die dataproducten maken nu in hun dagelijkse werk? Welke middelen hebben ze tot hun beschikking? En wat frustreert de collega’s die dataproducten juist gebruiken het meest? Wat is voor hen de “missing link”?

We voerden interviews met business stakeholders, betrokken Enterprise Architectuur voor het grotere plaatje en haalden met interactieve workshops — User Journey Mapping — input op bij gebruikers zelf. Al snel ontstond een rode draad. En die rode draad had, precies zoals de Spotify-wens al deed vermoeden, veel overlap met een bekend model: e-commerce.

Van schets naar shop

In een reeks whiteboardsessies zetten we alle input om in grove schetsen. Eén userflow ging over het aanbieden van dataproducten, bedoeld voor de producenten: de teams die data maken en beschikbaar willen stellen.

Daarbovenop kwam een tweede flow, waarbij de marktplaats zelf als winkel werd neergezet. Dataproducten “shoppen”, inclusief zoeksuggesties, filters, categorie- en detailpagina’s. En natuurlijk, de knop voor de juiste conversie: “Toegang aanvragen”.

Niet alle data is voor iedereen. Openbare dataproducten zijn voor alle collega’s toegankelijk, maar afdelingen als finance en HR werken met privacygevoelige data. Daarom mag niet zomaar iedereen alles zien.

Een werkend prototype

Deze flows werkten we uit tot een interactief prototype. Ook integraties met interne randsystemen kregen een plek in het proces, zoals het kunnen aanmaken van een issue via het bestaande ServiceNow.

Praatplaten die overtuigen

Onze favoriete werkwijze: eerst praatplaten maken, en daarmee ambassadeurs enthousiasmeren. Een goede schets zegt vaak meer dan een lang verhaal, en menige vergadering kwam er dankzij in een stroomversnelling.

Door een proof of concept te bouwen, kon een klein team focussen op een echte applicatie. Snel bouwen, snel schakelen. Niet de gebruikelijke route van monolitische enterprise-software, maar met eigen kennis per sprint bouwen voor — en vooral mét — gebruikers. Precies wat ze nodig hadden.

Testen met echte bouwstenen

Deze aanpak leende zich ook goed om het net opgeleverde UX Design Systeem te testen. Welke componenten waren er al? Hoe verhield de techniek zich tot ons doel, en wat vroeg om maatwerk? Ondertussen sloten steeds meer stakeholders en teams zich aan bij het momentum dat was ontstaan.

Dezelfde taal spreken

Een van de grootste uitdagingen: iedereen dezelfde taal laten spreken. In een grote organisatie met veel specialistische kennis praat elke afdeling al snel zijn eigen jargon. Er is overlap, maar de nuances tussen afdelingen en behoeftes zorgen er ook voor dat je makkelijk langs elkaar heen vergadert.

Voor dataproducten bestaat gelukkig een uniforme, open marktstandaard. Die bepaalt wat een dataproduct precies is: hoe iets heet, wie de eigenaar is en wat je er inhoudelijk aan hebt. Handig, want als een gebruiker vragen heeft of tegen een probleem aanloopt: bij wie moet die dan zijn? Het adopteren van een nieuwe standaard is echter makkelijker gezegd dan gedaan. Maar door het meenemen van gebruikers vanaf dag één is de helft van de wedstrijd eigenlijk al gewonnen.

Van prototype naar maatpak

Door kleine iteraties steeds zichtbaar te maken via prototypes, en die zo snel mogelijk te valideren, kwamen we tot een werkbare oplossing. Een applicatie die als maatpak aansloot op wat gebruikers echt nodig hadden.

De UXfactor voor Enexis

Naast de applicatie zelf bieden we ook beknopte documentatie: visueel en in begrijpelijke taal. Over werkprocessen, definities en de features van de applicatie. Zo blijven gebruikers geïnformeerd en vinden ook nieuwe collega’s snel hun weg. Elke sprint betrokken business. En elke sprintdemo was een feestje: weer nieuwe functionaliteit die er echt toe doet.

De marktplaats voor dataproducten staat niet op zichzelf. Onder de motorkap draait een modern dataplatform dat meer functionaliteit heeft en hiermee de perfecte technische ingrediënten biedt voor een uniforme en geïntegreerde gebruikservaring. Pasklaar voor gebruikers, schaalbaar voor de energietransitie.

Tools & talent ingezet